Trả lại Woodstock vẻ đẹp nguyên vẹn của nó

Viết bởi Đạt Phan |

(RockPassion.Vn) – Cứ tầm giữa tháng 8 hàng năm, người ta lại sôi nổi kể về 4 cái ngày điên rồ ấy. Một lễ hội âm nhạc đình đàm với sự sa đọa; với bừa phứa rượu, chất kích thích, tình dục và cả những cái chết. Một Woodstock nổi tiếng nhưng cũng đầy tai tiếng, để rồi người ta quên đi cái hồn, cái mục đích cao đẹp của nó.  Và cũng quên luôn cái lý do tại sao nó lại trở thành huyền thoại, thành một biểu tượng vĩ đại, trường tồn mặc thời gian.

woodstock-1969

Những người đã tự nhận (hoặc tự nhủ) mình là rockfan thì chắc chắn không thể không biết đến Woodstock. Đã tròn 45 năm kể từ ngày địa danh thuộc New York này đánh mất cái tên của mình vào tay một sự kiện âm nhạc. Trên mạng hay sách báo, phim ảnh trôi nổi đủ thứ thông tin về Woodstock. Cái đầy đủ giấy tờ, bằng chứng, tư liệu. Cái thì chỉ đơn giản là truyền miệng, thêu dệt, hư cấu. Nhưng có một sự thật không cần bàn cãi, Woodstock Music & Art Fair là sự kiện có tính chất quan trọng và để lại nhiều dư âm nhất trong lịch sử làng nhạc rock.

Tại sao Woodstock lại nổi tiếng đến vậy? Về độ tai tiếng, nó còn thua xa người đàn em Monster Rock ’91 tại Moscow với một ngày hội dày đặc sự giám sát của các binh đoàn, trực thăng, xe tăng và số lượng ca tử vong ước tính lên tới 53 người, chưa tính đến những vụ xô xát, tự tử được đồn thổi xảy ra liên tục sau đó. Về số lượng khán giả? Genesis, với đêm diễn của mình tại Rome năm 2007, thu hút hơn 2 triệu khán giả, gấp khoảng 5 lần lượng người được cho rằng đã có mặt tại trang trại của Max Yasgur vào bốn ngày 15 đến 18 tháng 8 năm 1969. Còn về tính nhân đạo, Live aid tại Wembley năm 1985 gây dựng được tổng cộng hơn 283 triệu đô từ thiện từ việc bán vé, quảng cáo và bản quyền truyền hình… Và còn rất nhiều, rất nhiều ví dụ khác nữa.

Vậy thì tại sao, Woodstock lại được nhắc đến nhiều như vậy?

woodstock-poster-for-sale

I’m going on down to Yasgur’s farm

I’m going to join in a rock ‘n’ roll band

I’m going to camp out on the land

I’m gonna try and get my soul free

Woodstock đáng lẽ đã không được tổ chức, nếu 4 gã điên rồ John Roberts, Joel Rosenman, Artie Kornfeld và Mike Lang quyết định dùng tiền để mở một phòng thu âm dành riêng cho các nghệ sỹ, ban nhạc rock như đã dự định. Thế kỷ XX là một thời kỳ điên rồ của con người (mà đã bao giờ con người thôi điên rồ cơ chứ!). Hai cuộc chiến tranh thế giới là chưa đủ.  Sau năm 1945, các cuộc chiến tranh đế quốc vẫn diễn ra hàng loạt với điểm nóng và nơi thu hút nhiều sự chú ý nhất, không đâu xa lạ, Việt Nam. Rock cũng thoát ra khỏi cái vòng quay cuồng nộ này. Bob Dylan dùng âm nhạc của mình như một thứ vũ khí. The Rolling Stones, The Who lại biến các bài hát trở thành một sự sỉ vả chính quyền. Còn các ban nhạc như The Beatles hay Beach Boys được ví như những nhà “điêu khắc âm thanh”, tạc lại cơn khủng hoảng của xã hội với sự khéo léo, tài tình và đầy ẩn ý.

Vào khoảng những năm nửa cuối thập niên 60s tại Mỹ, sự phát triển của nhạc phản chiến càng ngày càng được đẩy lên cao trào với đỉnh điểm là vụ Thảm sát Mỹ Lai (hay thảm sát Sơn Mỹ, thuộc tỉnh Quảng Ngãi, Việt Nam) ngày 16 tháng 3 năm 1968 và việc Martin Luther King bị ám sát không lâu sau đó. Sự căm phẫn trước những tội ác này lan tỏa và bùng cháy tại cộng đồng dân hippie tại Mỹ, với những phong trào như Summer of love tại Sanfrancisco (hay còn được biết như cuộc cách mạng của dân hippie), sự xuất hiện của tổ chức Black Panther Party và các cuộc bạo động tại thành thị. Trước nguy cơ một cuộc bạo động mang tính toàn cầu, chính quyền bắt đầu nhúng tay sâu hơn vào âm nhạc, nhằm ngăn chặn những kẻ đang tiêm nhiễm thứ “ma túy tinh thần” vào óc người dân lại. Các ban nhạc bắt gặp sự cản trợ kịch liệt từ phía các hãng thu âm, các công ty phát hành. Nhiều ban nhạc rock bỗng trở nên “mềm mại” cả về âm thanh lẫn nội dung ca từ. Để rồi nhiều người nghĩ rằng nhạc phản chiến đã chết, rằng lũ nghệ sỹ kia đã trở thành những kẻ hèn hạ, nhu mì.

Và cũng vào cái thời điểm mà những tưởng rằng rock đã đầu hàng, nhường cuộc chiến lại cho các phong trào cách mạng khác thực tế hơn; đỡ “nghệ”, đỡ “mơ mộng” hơn thì Woodstock xuất hiện. Cái ý tưởng lập một phòng thu để nghệ sỹ, ban nhạc tự do làm nghệ thuật theo ý mình có vẻ không hứa hẹn nhiều hiệu quả, số tiền Roberts may mắn có được từ việc thừa kế đã được quyết định dùng cho một lễ hội, một lễ hội mà họ mô tả: 3 days of peace and music.

Nhiều người cho rằng Woodstock là một sự công kích đến chính phủ Mỹ về các cuộc chiến tranh trên thế giới. Thứ gọi là “tinh thần phản chiến”, nó dày đặc tại Woodstock, từ các bài hát, các lời phát biểu và kể cả ngay ở dòng mô tả trong tấm poster của chương trình. Nhưng cái tinh thần của Woodstock đâu chỉ dừng lại có thế.

Người ta nói phần biểu diễn ca khúc We Shall Overcome (một ca khúc phản chiến không rõ tác giả) bởi Joan Baez thể hiện được rõ nhất cái tinh thần của Woodstock. Cá nhân tôi rất thích người ta dùng từ shall chứ không phải từ will, vì nó làm bài hát như trở thành một lời khuyên nhẹ nhàng, chứ không phải hô hào, thúc dục như một mệnh lệnh của những người cầm đầu các cuộc khởi nghĩa. Một phiên bản khác của ca khúc này bởi Pete Seeger (người được cho rằng chính là tác giả của ca khúc) có đôi phần khác biệt với bản của Joan Baez. Tại Woodstock, Joan Baez bỏ phần “We will walk in hand” và sửa thành “We will be alright”, làm giảm đi tính kích động của bài hát. Điều này cũng giống như lời phát biểu về David Harris (chồng bà đang ngồi tù vì tội … trốn nghĩa vụ quân sự) trước khi hát ca khúc Joe Hill: Tôi xin phép biểu diễn một ca khúc yêu thích của chồng mình, và trước đó thì tôi xin chia sẻ rằng anh ấy ổn, và chúng tôi vẫn ổn. David nói ở nhà tù trong thời điểm này như việc tham gia một trại hướng đạo sinh mùa hè với anh ấy vậy”.

I dreamed I saw Joe Hill last night, alive as you and me.

Says I “But Joe, you’re ten years dead”

“I never died” said he,

“Takes more than guns to kill a man…”

Giây phút tôi ưa thích nhất tại Woodstock ’69 nằm ở phần biểu diễn của ban nhạc thể hiện nhiều ca khúc nhất tại đây (23 bài), The Who. Trong một khoảng trống giữa ca khúc ở phần biểu diễn của The Who, Abbie Hoffman (nhân vật này cũng có tên tuổi, ai tò mò có thể lên mạng tìm hiểu, tôi không muốn nói ở đây vì không liên quan đến bài viết) tự ý lên sân khấu định mượn sự kích động mà ban nhạc đem lại để tuyên truyền một bài phát biểu chính trị, cụ thể là phản đối việc nhà thơ John Sinclair bị chính phủ bỏ tù vì lên án chiến tranh. Ngay lập tức, Pete Townshend dùng cây guitar của mình phang cho Abbie vài phát và chửi rủa, đuổi khỏi sân khấu. Sau đấy guitarist của The Who quay xuống khán giả: “The next fucking person that walks across this stage is gonna get fucking killed, alright?”.

Xin đừng lôi những thứ “ấy” vào để rồi làm mất đi cái vẻ đẹp của từng giai điệu!

Nhiều kẻ đã muốn mượn Woodstock, định biến nó thành một ngòi nổ để tiến hành một cuộc cách mạng chính trị. Các nghệ sỹ tham gia chương trình, người nhiệt tình hưởng ứng, người khéo léo từ chối, kẻ thì đập thẳng guitar vào mồm những nhà tư tưởng kia. Âm nhạc hay nghệ thuật, nếu bị gò bó, bị đình hướng thì nó sẽ mất đi cái vẻ đẹp hoang sơ vốn có của nó. Cũng như Woodstock, nếu cứ gán cho nó cái tinh thần cách mạng, hay cái vẻ “ngầu ngầu bụi bụi” của sự trác táng thì bỗng nhiên người ta lại quên đi mất rằng đây là một show diễn tuyệt vời, với sự thăng hoa của tất cả các nghệ sỹ. Trớ trêu thay, tất cả những thứ khiến Woodstock mất dần cái vẻ đẹp nguyên vẹn lại là những thứ khiến nó trở nên vĩ đại, trường tồn và vĩnh cửu.

Quay lại một chút về việc “phản chiến” của Woodstock. Vậy những nghệ sỹ họ từ chối việc kích động một vụ bạo loạn, họ có đấu tranh không? Ồ, có chứ! Nhưng họ không đấu tranh lật đổ một chính quyền, họ không đấu tranh cho việc giải phóng một nhà tư tưởng của một đảng phái. Họ đấu tranh cho một thứ khác, thứ gì đó đơn sơ và cao đẹp hơn. Phải chăng họ đấu tranh cho sự tự do? Có lẽ vậy, nếu bạn hiểu từ “tự do” theo nghĩa mà họ hiểu.

Speak out, you got to speak out against the madness,
You got to speak your mind, if you dare.
But don’t.. No! Don’t.. No! try to get yourself elected
If you do you had better cut your hair.
`Cause it appears to be a long,
Appears to be a long,
Time, such a long long long long time before the dawn.

Ý tại ngôn ngoại! Tôi không muốn nói quá nhiều thêm nữa. Woodstock là một lễ hội âm nhạc tuyệt vời, và mỗi người có thể nhìn nhận và thưởng thức sự tuyệt vời ấy theo cách riêng của mình. Đúng 11h10 phút theo giờ Mỹ ngày này 45 năm trước, Jimi Hendrix đã chơi những nốt đàn cuối cùng của Hey Joe để kết thúc một Woodstock ’69 ngập ngụa trong bùn lầy và rác rưởi. Xin mượn một câu nhận xét rất hay về âm nhạc của bác Tân gù để dừng bài viết này lại: “Âm nhạc nó không có tội. Cái người hiểu nó mới là người có tội. Bởi anh không hiểu nó đến nơi đến chốn, thì thành ra anh có tội, anh hiểu nó méo mó đi”. Thế thôi!

Tái bút: Trong bài viết có sử dụng 2 đoạn lyrics. Đoạn đầu tiên là thuộc bài hát Woodstock được sáng tác bởi Joni Mitchell. Joni Mitchell sau khi nghe theo lời khuyên của người quản lý, đã chọn tham gia một show diễn khác chứ không phải Woodstock. Bài hát này được sáng tác lấy cảm hứng từ việc bà nghe một người bạn kể về sự kiện này. Xin không nói dài dòng về bài hát này, đơn giản là nó thể hiện một góc nhìn rất hay từ người ngoài cuộc về Woodstock và những người tham gia lễ hội này. Bài thứ hai là ca khúc Long Time Gone bởi Crosby, Stills & Nash (hay thường được biết đến hơn với tên gọi Crosby, Stills, Nash & Young sau khi có sự tham gia của Neil Young). Đây là ca khúc mở đầu của bộ phim tư liệu Woodstock được phát hành năm 1970. Một điều thú vị, vì lý do số lượng người kéo đến quá đông, ban tổ chức chưa kịp bán vé (tại cửa, Woodstock còn có một lượng vé bán trước với giá ưu đãi) thì đã có khoảng 50 ngàn người (tính đến ngày 13/8) kéo đến kín khu vực biểu diễn. Woodstock buộc phải trở thành một show diễn miễn phí. Khi nghe tin miễn phí, càng nhiều người đổ thêm về đây, khiến cả con đường cao tốc dẫn đến điểm diễn trở thành bãi để xe miễn phí của khán giả tham dự. Sau khi Woodstock kết thúc, ban tổ chức chương trình dính vào khoản nợ lên tới 1 triệu đô la cùng với 70 vụ kiện của dân địa phương và nhiều cá nhân, tổ chức khác. Nhưng vì sự thành công của bộ phim, tiền bản quyền đã giúp ban tổ chức chi trả phần lớn nợ nần. Cuối cùng khi tiêu sạch gần như tất cả, họ vẫn nợ chi phí tổ chức rơi vào khoảng hơn 100 ngàn đô la. Một thông tin nữa, sau khi Woodstock được tổ chức. Doanh thu của thị trường nhạc rock tăng vọt (theo người viết tìm hiểu được là khoảng 2 tỷ đô la). Vì sự thành công về mặt tài chính này, các hãng thu âm buộc không thể dùng các biện pháp mạnh để gò bó và hạn chế việc sáng tác nghệ thuật của các ban nhạc rock đương thời nữa. Một cái kết thật đẹp!

BÌNH LUẬN BẰNG FACEBOOK
Bình luận
THIS DAY IN ROCK HISTORY
22/07

Ngày sinh của Saul "Slash" Hudson, guitar của Guns N' Roses, Velvet Revolver & Slash.

Chi tiết